อายตนะ ๖

| สังคมศาสตร์ | ศาสนา | 531
อายตนะ ๖

อายตนะ ๖ แปลว่า ที่ต่อ หรือดินแดน หมายถึงที่ต่อกันให้เกิดความรู้แดนเชื่อมต่อให้เกิดความรู้ หรือแหล่งที่มาของความรู้ แปลอย่างง่ายๆว่าทางรับรู้มี ๖ อย่าง ดังที่เรียกในภาษาไทยว่า ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ

อายตนะภายนอก ๖ อันได้แก่ รูป เสียง กลิ่น รส สิ่งต้องกาย และสิ่งที่ใจนึก โดยทั่วไปนิยมเรียกว่า “อารมณ์” แปลว่า สิ่งอันเป็นที่สำหรับจิตมาหน่วงอยู่ หรือ สิ่งสำหรับยึดหน่วงของจิต แปลง่ายๆ ว่าสิ่งที่ถูกรับรู้ หรือ สิ่งที่ถูกรู้นั่นเอง

เมื่ออายตนะ (ภายใน) ซึ่งเป็นแดนรับรู้กระทบกับอารมณ์(อายตนะภายนอก) ซึ่งเป็นสิ่งที่ถูกรู้ ก็จะเกิดความรู้จำเพาะด้านของอายตนะแต่ละอย่างๆขึ้น เช่น ตากระทบรูปเกิดความรู้เรียกว่า “เห็น”

สรุปได้ว่า อายตนะ ๖ อารมณ์ ๖ และวิญญาณ ๖ มีชื่อในภาษาธรรม และมีความสัมพันธ์กันดังนี้

๑.จักขุตา - ตาเป็นแดนรับรู้รูป – รูปเกิดความรู้คือจักขุวิญญาณ - เห็น
๒.โสตะ – หูเป็นแดนรับรู้สัททะ – เสียงเกิดความรู้คือโสตวิญญาณ – ได้ยิน
๓.ฆานะ – จมูกเป็นแดนรับรู้คันธะ – กลิ่นเกิดความรู้คือฆานวิญญาณ – ได้กลิ่น
๔.ชิวหา – ลิ้นเป็นแดนรับรู้รส – รสเกิดความรู้คื